Kalkulator OEE - Dostępność, Wydajność i Jakość

Wskaźnik OEE od czasu zmiany do sztuk dobrych

Zmiana trwa 480 minut, z czego 60 to przerwy, a 47 przestoje. Maszyna o idealnym cyklu 1 s robi 19 271 sztuk, w tym 423 wadliwe. OEE wynosi 74,8 %: dostępność 88,8 %, wydajność 86,1 %, jakość 97,8 %. To przykład z poradnika Vorne (oee.com), a kalkulator daje ten sam wynik i dodatkowo pokazuje w minutach, gdzie ucieka planowany czas, która strata jest największa i ile dobrych sztuk dałoby OEE 85 %.

A × P × Q

dostępność × wydajność × jakość

85 %

poziom światowy wg Nakajimy

6

wielkich strat w trzech grupach

Skąd się wziął OEE i co dokładnie mierzy

Wskaźnik OEE (Overall Equipment Effectiveness, czyli całkowita efektywność wyposażenia) wprowadził Seiichi Nakajima, twórca TPM, czyli kompleksowego utrzymania ruchu. Liczba odpowiada na jedno pytanie: jaką część czasu, w którym maszyna miała produkować, zamieniła w dobre sztuki zrobione w idealnym tempie.

Pierwszy składnik, dostępność, to czas pracy podzielony przez planowany czas produkcji. Planowany czas to zmiana minus przerwy, w których nikt nie zamierzał produkować. Czas pracy to planowany czas minus przestoje, czyli awarie i przezbrojenia. Drugi, wydajność, porównuje sztuki z tym, ile dałoby się zrobić w idealnym cyklu: idealny czas cyklu razy liczba sztuk, podzielone przez czas pracy. Trzeci, jakość, to dobre sztuki podzielone przez wszystkie, przy czym sztuka poprawiana liczy się jako zła.

Ten sam wynik daje skrót: dobre sztuki razy idealny cykl, podzielone przez planowany czas. W przykładzie 18 848 × 1 s to 314,1 min z 420, czyli znów 74,8 %. Rozbicie na trzy składniki jest jednak cenniejsze, bo mówi, czym się zająć.

Jak policzyć OEE - krok po kroku

Czas zmiany - pełny czas w minutach, np. 480 dla 8 godzin.
Planowane przerwy - przerwy, w których produkcja nie miała trwać, np. 60 min.
Przestoje i przezbrojenia - awarie, przezbrojenia i regulacje w czasie, gdy produkcja miała trwać, np. 47 min.
Tempo maszyny - idealny czas cyklu w sekundach (np. 1) albo idealna wydajność w sztukach na godzinę (np. 3 600): najszybsze tempo, jakie proces osiąga w optymalnych warunkach.
Wyprodukowane sztuki i sztuki wadliwe - wszystkie sztuki ze zmiany oraz braki razem z poprawkami.
Odczytaj wyniki - OEE, trzy składniki z celami, tabelę strat w minutach i największą stratę.

Sześć wielkich strat i ich miejsce we wzorze

Nakajima wprowadził razem z OEE podział strat maszyny na sześć wielkich strat (Vorne, oee.com). Materiał Emerson „Introduction to Overall Equipment Effectiveness” przypisuje je do trzech składników tak jak tabela poniżej. Każda obniża inny składnik, więc tabela pomaga przypisać zdarzenie z hali do właściwego pola kalkulatora.

Strata	Składnik OEE	Gdzie wpisać w kalkulatorze
Awarie	Dostępność	Przestoje i przezbrojenia
Przezbrojenia i regulacje	Dostępność	Przestoje i przezbrojenia
Mikroprzestoje i bieg jałowy	Wydajność	Wychodzą same z mniejszej liczby sztuk
Praca ze zmniejszoną prędkością	Wydajność	Wychodzą same z mniejszej liczby sztuk
Braki i poprawki	Jakość	Sztuki wadliwe
Straty przy rozruchu	Jakość	Sztuki wadliwe

Trzy zmiany, trzy różne problemy

Wyniki kalkulatora dla trzech zestawów danych. Każdy ma inną największą stratę, a co za tym idzie inne pierwsze działanie.

Dane zmiany	Dostępność	Wydajność	Jakość	OEE	Ocena
480 / 60 / 47 min, cykl 1 s, 19 271 szt., 423 wadliwe	88,8 %	86,1 %	97,8 %	74,8 %	Powyżej typowego
480 / 30 / 25 min, 120 szt./h, 780 szt., 8 wadliwych	94,4 %	91,8 %	99,0 %	85,8 %	Poziom światowy
480 / 30 / 120 min, cykl 45 s, 350 szt., 40 wadliwych	73,3 %	79,5 %	88,6 %	51,7 %	Typowy

W pierwszej zmianie najwięcej zjadają wolniejsze cykle i mikroprzestoje, 51,8 min, czyli więcej niż wszystkie awarie (47 min). W trzeciej dominują przestoje: 120 min, a przy OEE 85 % z tych samych 450 minut wyszłoby ok. 510 dobrych sztuk zamiast 310.

Czego nie widać w samej liczbie OEE

Mnożenie bezlitośnie obniża wynik. Trzy składniki po 90 % dają OEE 72,9 %. Nawet progi Nakajimy, 90 %, 95 % i 99 %, mnożą się do 84,6 %, więc do 85 % trzeba przekroczyć któryś z nich.

Wydajność powyżej 100 % to błąd danych. Oznacza, że maszyna zrobiła więcej, niż pozwala idealny cykl. Zwykle idealny czas cyklu jest wpisany za długi, np. średni zamiast najszybszego, jaki proces osiąga w optymalnych warunkach. Kalkulator w takiej sytuacji nie podaje wyniku i prosi o sprawdzenie cyklu.

Przerwa to nie przestój. Ta sama minuta wpisana jako planowana przerwa nie obniża OEE, a wpisana jako przestój obniża dostępność. Vorne zalicza do przestojów także planowane przezbrojenia, bo w tym czasie produkcja miała trwać. Do przerw idzie tylko czas, w którym nikt nie zamierzał produkować, inaczej OEE wychodzi sztucznie wysokie.

Wysoki OEE nie musi znaczyć dużej produkcji. OEE liczy się od planowanego czasu. Linia pracująca jedną zmianę z OEE 85 % może dać mniej sztuk niż linia na trzy zmiany z OEE 60 %. Do porównania wykorzystania całej doby służy TEEP: OEE razy udział planowanego czasu w czasie kalendarzowym.

Jak czytać wynik OEE

Skala w kalkulatorze jest orientacyjna i dotyczy produkcji dyskretnej. Próg 85 % przypisuje się Nakajimie. Vorne, producent systemów do pomiaru OEE, pisze, że większość zakładów ma wynik bliżej 60 %, a częściej spotyka firmy poniżej 45 % niż powyżej 85 %. Materiał Emerson podaje, że zakłady procesowe przy pierwszym pomiarze widzą zwykle 40-70 % (procesy wsadowe) albo 50-80 % (ciągłe).

OEE	Ocena w kalkulatorze	Co zwykle robić najpierw
85 % i więcej	Poziom światowy	Utrzymać, szukać pojedynczych strat
60-85 %	Powyżej typowego	Największa strata z tabeli wyniku
40-60 %	Typowy, sporo do odzyskania	Zwykle przestoje i przezbrojenia
poniżej 40 %	Niski	Najpierw sprawdzić dane, potem awarie

Najwięcej daje porównywanie tej samej maszyny w czasie, a nie z innym zakładem. Linia z dziesięcioma produktami ma więcej przezbrojeń niż linia z jednym, więc jej OEE z natury będzie niższe.

Pytania o wskaźnik OEE

Skąd wziąć idealny czas cyklu?

To najszybszy cykl, jaki proces osiąga w optymalnych warunkach (tak definiuje go Vorne). Nie średnia z ostatniego miesiąca: wolniejszy cykl ukrywa straty prędkości i wydajność wychodzi zawyżona. Przy cyklu 45 s idealna wydajność to 80 sztuk na godzinę.

Czy przezbrojenie to przestój, czy przerwa?

Przestój, także planowany: Vorne liczy przezbrojenia do czasu przestojów, bo w tym czasie produkcja miała trwać. Jako przerwę wpisz tylko czas, w którym produkcja w ogóle nie była planowana, np. przerwę śniadaniową. Ważne, żeby liczyć tak samo na każdej zmianie.

Czy sztuka po poprawce jest dobra?

W OEE nie. Jakość liczy tylko sztuki dobre za pierwszym razem, więc poprawki wpisz razem z brakami w polu sztuk wadliwych.

Czym różni się OEE od TEEP?

OEE mierzy efektywność w planowanym czasie produkcji. TEEP mnoży OEE przez wykorzystanie, czyli planowany czas podzielony przez cały czas kalendarzowy. Przy OEE 74,8 % i jednej zmianie 420 min planowanego czasu na 1 440 min doby TEEP wynosi ok. 21,8 %.

Ile dobrych sztuk da podniesienie OEE?

Dobre sztuki = OEE × planowany czas ÷ idealny cykl. Przy 420 min i cyklu 1 s każdy punkt procentowy OEE to 252 dobre sztuki na zmianę. Kalkulator podaje, ile wyszłoby przy 85 %.