Kalkulator Analizy ABC - Klasyfikacja ABC z Listy Produktów

Analiza ABC z wklejonej listy produktów

Dziesięć produktów sklepu budowlanego, roczna sprzedaż 100 000 zł. Dwa pierwsze (wkręty i farba elewacyjna) dają razem 79 % obrotu, a pięć najmniejszych pozycji ledwie 4,5 %. Kalkulator analizy ABC robi taki podział za Ciebie: sortuje wklejoną listę od największej wartości, liczy udział i udział skumulowany każdej pozycji, przypisuje klasę A, B albo C według progów, które sam ustawiasz, i podsumowuje, ile pozycji i jaka część wartości trafiła do każdej klasy.

Listę możesz skopiować prosto z arkusza (dwie kolumny oddzielone tabulatorem) albo wpisać ręcznie w formacie „nazwa; wartość”. Trzy kolumny „nazwa; ilość; cena” kalkulator sam przemnoży. Kryterium wybierasz: wartość sprzedaży, marża, wartość zużycia materiałów albo sama ilość.

80 / 15 / 5

typowy udział klas A, B i C w wartości (%)

20 / 30 / 50

typowy udział klas w liczbie pozycji (%)

do 5 000

pozycji w jednej analizie

Od wklejonej listy do klas A, B i C

Lista pozycji - wklej produkty, materiały albo klientów: w każdej linii nazwa i liczba (średnik albo tabulator). Linia nagłówka bez liczby zostanie pominięta, powtórzone nazwy zsumowane.
Kryterium podziału - wartość sprzedaży w złotych to najczęstszy wybór; marża pokazuje, na czym firma naprawdę zarabia, a wartość zużycia przydaje się w magazynie surowców.
Progi klas A i B - skumulowany udział, do którego sięga klasa A (puste = 80 %) i klasa B (puste = 95 %). Resztę dostaje klasa C.
Pozycja na granicy - zdecyduj, czy produkt, który przekracza próg, idzie do wyższej klasy, czy do niższej. Przy krótkiej liście ta decyzja potrafi zmienić wynik o całą pozycję.
Odczytaj wyniki - kafelki z udziałem klas, a pod nimi tabela wszystkich pozycji z udziałem, udziałem skumulowanym i klasą.

Skąd się bierze podział na trzy klasy

Analiza ABC opiera się na zasadzie Pareto: niewielka część przyczyn odpowiada za większość skutków. W asortymencie wygląda to tak, że kilka produktów robi większość obrotu, a długi ogon pozostałych dokłada niewiele. Najczęściej podawany wzorzec mówi o 20 % pozycji dających 80 % sprzedaży (klasa A), 30 % pozycji dających 15 % (klasa B) i 50 % pozycji z 5 % sprzedaży (klasa C). To wzorzec, nie prawo. W Twojej firmie może wyjść 15 % pozycji z 70 % obrotu albo 35 % pozycji z 85 %, i to jest właśnie informacja, której szukasz.

Procedura jest zawsze taka sama: wybierasz kryterium, układasz pozycje malejąco, liczysz udział każdej w sumie i udział skumulowany, czyli sumę udziałów od pierwszej pozycji do bieżącej włącznie. Klasę wyznacza miejsce, w którym skumulowany udział przekracza ustalone progi. Wzór na udział skumulowany pozycji k to po prostu (w1 + w2 + ... + wk) / suma × 100 %.

Wzorzec 80 / 15 / 5 odpowiada progom skumulowanego udziału 80 % i 95 %, ale nic nie każe się go trzymać: każdy asortyment ma inny rozkład. Dlatego progi w kalkulatorze są polami, a nie stałą w kodzie, a tabela niżej pokazuje, jak ich zmiana przesuwa produkty.

Sklep budowlany: dziesięć pozycji rozpisanych na klasy

Poniżej wynik kalkulatora dla listy z otwarcia, progi 80 % i 95 %. Ostatnie dwie kolumny pokazują oba sposoby przydziału pozycji granicznej. Różnią się dwa produkty: klej montażowy (skumulowany udział przeskakuje z 79 % na 88,5 %) i pędzle (z 92,7 % na 95,5 %).

Pozycja	Sprzedaż	Skumulowany	Do wyższej klasy	Do niższej klasy
Wkręty do drewna	48 000 zł	48,00 %	A	A
Farba elewacyjna	31 000 zł	79,00 %	A	A
Klej montażowy	9 500 zł	88,50 %	A	B
Taśma malarska	4 200 zł	92,70 %	B	B
Pędzle	2 800 zł	95,50 %	B	C
Wałki	1 900 zł	97,40 %	C	C
Rękawice robocze	1 100 zł	98,50 %	C	C
Folia ochronna	800 zł	99,30 %	C	C
Szpachelki	450 zł	99,75 %	C	C
Kreda traserska	250 zł	100,00 %	C	C

Przy przydziale „do wyższej klasy” wychodzi A = 3 pozycje i 88,5 % sprzedaży, B = 2 pozycje i 7 %, C = 5 pozycji i 4,5 %. Przy przydziale „do niższej klasy”: A = 2 pozycje i 79 %, B = 2 i 13,7 %, C = 6 i 7,3 %. Pierwszy sposób liczy, ile było zebrane przed daną pozycją (klej zaczyna się na 79 %, więc jeszcze mieści się w A). Drugi odpowiada popularnej formule arkusza JEŻELI(skumulowany ≤ 80 %; "A"; ...).

Jak progi przesuwają produkty między klasami

Ta sama lista dziesięciu produktów przy innych progach. Liczby w nawiasach to liczba pozycji, przed nimi udział klasy w sprzedaży.

Progi i przydział	Klasa A	Klasa B	Klasa C
80 / 95, do wyższej	88,5 % (3)	7 % (2)	4,5 % (5)
80 / 95, do niższej	79 % (2)	13,7 % (2)	7,3 % (6)
75 / 95, do wyższej	79 % (2)	16,5 % (3)	4,5 % (5)
70 / 90, do wyższej	79 % (2)	13,7 % (2)	7,3 % (6)
70 / 90, do niższej	48 % (1)	40,5 % (2)	11,5 % (7)

Ostatni wiersz pokazuje pułapkę ostrych progów przy krótkiej liście: farba elewacyjna z 31 % obrotu spada do klasy B, bo jej skumulowany udział (79 %) przekracza próg 70 %. Przy setkach pozycji te różnice się rozmywają, przy dziesięciu decydują o wyniku.

Co robi się z każdą klasą w magazynie i zakupach

Zestawienie praktyk z hasła „Analiza ABC” w polskiej Wikipedii. To samo hasło przestrzega, że grup B i C nie należy ignorować.

Klasa	Miejsce w magazynie	Zakupy i kontrola
A	najbliższe	staranne procedury zakupu, dokładna analiza cen i rynku, wybór spośród kilku ofert, rozbudowana ewidencja i raporty
B	drugiego rzędu	mniej porównywanych ofert, uproszczona sprawozdawczość
C	najdalsze	uproszczone zamawianie, ocena ofert i kontrola zapasów

Mniej oczywiste wnioski z analizy ABC

Kryterium zmienia kolejność. Produkt z dużą sprzedażą i niską marżą może być w klasie A po obrocie i w klasie C po marży. Warto puścić tę samą listę dwa razy: raz po wartości sprzedaży, raz po marży.

Ilość pokazuje co innego niż wartość. Klasyfikacja po sztukach wyróżnia drobnicę (kreda, wkręty na sztuki), a nie to, w czym są pieniądze. Kalkulator przyjmuje oba kryteria; przy decyzjach o pieniądzach zamrożonych w zapasie liczy się wartość.

ABC nie mówi nic o regularności popytu. Do tego służy osobna klasyfikacja XYZ, która dzieli zasoby według regularności zapotrzebowania i dokładności prognozy. Analiza ABC bywa z nią łączona; ten kalkulator robi tylko część ABC.

Wynik starzeje się z asortymentem. Nowy produkt z dwoma miesiącami sprzedaży wypadnie nisko, choć w skali roku może być w A. Licz ABC na porównywalnych okresach.

Pytania o analizę ABC

Jakie procenty przyjąć w klasyfikacji ABC?

Wzorzec 80 / 15 / 5 % to progi skumulowanego udziału 80 % i 95 % i od nich warto zacząć. Jeśli w Twoim asortymencie klasa A wychodzi na połowę listy, rozkład jest płaski i podział ABC niewiele powie; jeśli na 3 pozycje, rozważ niższy próg A.

Jak zrobić analizę ABC w Excelu?

Posortuj kolumnę wartości malejąco, w kolejnej kolumnie policz udział (wartość / SUMA), w następnej sumę narastającą udziałów, a klasę wyznacz formułą JEŻELI z progami. W kalkulatorze to samo dzieje się po wklejeniu dwóch kolumn; formule JEŻELI(skumulowany ≤ próg) odpowiada przydział „do niższej klasy”.

Czy analiza ABC dotyczy tylko zapasów?

Nie. Stosuje się ją także w zaopatrzeniu, sprzedaży i dystrybucji. Kalkulator dzieli każdą listę nazw z liczbami, więc tak samo podzielisz klientów według przychodu albo dostawców według wartości zakupów.

Co zrobić z produktami, które przynoszą stratę?

Kalkulator nie przyjmuje wartości ujemnych, bo udział w sumie traci wtedy sens (pozycje mogłyby dawać ponad 100 %). Przy analizie po marży wpisz pozycje ze stratą jako zero albo przeanalizuj je osobno. Pozycje z zerem zawsze trafiają do klasy C.

Co jeśli dwa produkty mają taką samą wartość?

Zostają w kolejności, w jakiej były na liście. Gdy remis wypada dokładnie na progu, kolejność wpisania decyduje, który produkt trafi do wyższej klasy. Przy pięciu pozycjach po 100 zł i przydziale do wyższej klasy cztery pierwsze dostają A, piąta B, bo przed nią zebrane jest już równe 80 %.

Jak często powtarzać klasyfikację ABC?

Wynik opisuje okres, z którego pochodzą dane. Gdy powtarzasz klasyfikację na takim samym okresie (np. 12 miesięcy), porównanie pokazuje, które pozycje zmieniły klasę i co się zmieniło w asortymencie.