Ile to jest 22 °dH? Twardość wody w przelicznikach

Twardość wody - kompletny atlas jednostek i klas

Siedem jednostek, trzy niezgodne ze sobą klasyfikacje i jedna liczba w sprawozdaniu wodociągu. Kalkulator bierze odczyt w dowolnej z tych jednostek, sprowadza go do pozostałych sześciu i pokazuje, jak Twoja woda nazywa się w każdej z trzech używanych skal nazw. Odczyt 15 °dH to jednocześnie 268 mg CaCO₃ na litr, 2,67 mmol/l i 26,8 stopnia francuskiego, a w polskich tabelach nazywa się raz wodą średnio twardą, a raz dość twardą.

17,848 mg

tyle węglanu wapnia na litr znaczy jeden stopień niemiecki

60-500

zalecany zakres w mg CaCO₃ na litr według rozporządzenia

3 skale

tyle niezgodnych klasyfikacji nazw krąży po polskich stronach

Jak przeliczyć twardość wody - krok po kroku

Jednostka odczytu - wskaż, w czym podana jest Twoja liczba. Polskie wodociągi podają zwykle mg CaCO₃ na litr albo stopnie niemieckie, paski testowe prawie zawsze stopnie niemieckie, a sprzęt zza oceanu ziarna na galon.
Wartość twardości - przepisz liczbę ze sprawozdania albo odczytaj z paska. Przecinek i kropka działają tak samo, spacje w liczbie są ignorowane.
Zużycie wody - pole opcjonalne. Podaj miesięczne zużycie w metrach sześciennych z faktury, jeśli chcesz zobaczyć, ile kilogramów związków wapnia i magnezu rocznie przechodzi przez instalację.
Do czego oceniasz wodę - pole opcjonalne. Zmienia wyłącznie treść końcowej podpowiedzi, nie zmienia żadnej liczby.
Odczytaj wyniki - u góry twardość w stopniach niemieckich i klasa, niżej pełna tabela siedmiu jednostek, pod nią zestawienie trzech klasyfikacji obok siebie.

Podstawy, czyli skąd się wzięło siedem jednostek

Twardość wody to zawartość rozpuszczonych soli wapnia i magnezu. Chemicznie nie ma powodu, żeby mierzyć ją inaczej niż w milimolach na litr, ale historycznie każdy kraj przyjął własną miarę i wszystkie te miary przetrwały do dziś w instrukcjach urządzeń.

Stopień niemiecki, oznaczany °dH albo °n, powstał jako zawartość 10 mg tlenku wapnia w litrze wody. Ponieważ dzisiaj twardość podaje się w przeliczeniu na węglan wapnia, ta sama definicja daje 17,848 mg CaCO₃ na litr. Liczba nie jest umowna, wynika z ilorazu mas molowych: węglan wapnia waży 100,086 g/mol, tlenek wapnia 56,077 g/mol.

Stopień francuski jest najprostszy, bo z definicji to równo 10 mg CaCO₃ na litr. Stopień angielski, zwany też stopniem Clarka, to jedno ziarno węglanu wapnia na galon imperialny, czyli 64,79891 mg na 4,54609 litra, co daje 14,254 mg na litr. Amerykanie używają tego samego ziarna, ale dzielą je przez galon amerykański, mniejszy o jedną piątą, więc ich jednostka wychodzi 17,118 mg na litr i przez przypadek prawie pokrywa się ze stopniem niemieckim. To zbieżność, nie tożsamość, i bywa źródłem pomyłek przy sprowadzanych zmiękczaczach.

Milirównoważnik, zapisywany jako mval/l albo mEq/l, to połowa milimola, bo jony wapnia i magnezu są dwuwartościowe. Ta jednostka znika ze współczesnych sprawozdań, ale nadal stoi w starszych tablicach polskich wodociągów i w podręcznikach, więc trzeba umieć ją odczytać.

Tabela pierwsza: przeliczniki wszystkich siedmiu jednostek

Wszystkie wartości sprowadzone do miligramów węglanu wapnia na litr, bo to jedyna jednostka używana w polskim rozporządzeniu o jakości wody.

Jednostka	mg CaCO₃/l	°dH	°f	°e	mmol/l
1 Stopień niemiecki °dH	17,848	1,000	1,785	1,252	0,1783
1 Stopień francuski °f	10,000	0,560	1,000	0,702	0,0999
1 Stopień angielski °e	14,254	0,799	1,425	1,000	0,1424
1 Ziarno na galon US (gpg)	17,118	0,959	1,712	1,201	0,1710
1 mg CaCO₃ na litr (ppm)	1,000	0,056	0,100	0,070	0,0100
1 mmol/l	100,086	5,608	10,009	7,021	1,0000
1 mval/l (mEq/l)	50,043	2,804	5,004	3,511	0,5000

Wiersz czyta się tak: jedna jednostka z lewej kolumny równa się wartościom z prawej. Przykład: 1 °dH to 17,848 mg CaCO₃ na litr, czyli 1,785 stopnia francuskiego i 0,1783 mmol/l.

Tabela druga: trzy klasyfikacje, które nie zgadzają się ze sobą

To jest miejsce, w którym najłatwiej o nieporozumienie. W Polsce nie obowiązuje żadna urzędowa skala nazw twardości. Rozporządzenie Ministra Zdrowia podaje wyłącznie zalecany zakres liczbowy, a nazwy w rodzaju „woda twarda" pochodzą z tabel, które poszczególne wodociągi i producenci sprzętu przyjmują sobie sami. W obiegu są trzy najczęstsze.

Nazwa klasy	Skala milirównoważnikowa	Skala okrągłych °dH	Zakresy z opakowań detergentów
bardzo miękka	poniżej 5,6 °dH poniżej 2 mval/l	poniżej 5 °dH	miękka poniżej 1,5 mmol/l
miękka	5,6 do 11,2 °dH 2 do 4 mval/l	5 do 10 °dH	miękka do średniej
średnio twarda	11,2 do 19,6 °dH 4 do 7 mval/l	10 do 15 °dH	średnia do twardej
dość twarda	brak takiej klasy	15 do 20 °dH	twarda powyżej 2,5 mmol/l
twarda	19,6 do 30,8 °dH 7 do 11 mval/l	20 do 30 °dH	twarda
bardzo twarda	powyżej 30,8 °dH powyżej 11 mval/l	powyżej 30 °dH	twarda

Ostatnia kolumna jest jedyną, która ma podstawę prawną, tyle że niemiecką. Trzy zakresy z paragrafu dziewiątego tamtejszej ustawy o środkach piorących i czyszczących są drukowane na opakowaniach proszków w całej Unii, więc dozowanie detergentu ustawia się właśnie według nich, a nie według polskich nazw.

Praktyczne przykłady odczytów

Przykład 1: Sprawozdanie wodociągu podaje 320 mg CaCO₃/l
Po przeliczeniu 17,9 °dH, czyli 3,20 mmol/l. Skala milirównoważnikowa nazwie tę wodę średnio twardą, skala okrągłych stopni dość twardą, a opakowanie proszku zaliczy ją do zakresu twardego.

Przykład 2: Pasek testowy pokazuje 8 °dH
To 143 mg CaCO₃/l i 1,43 mmol/l. W obu polskich skalach wypada jako woda miękka, a według zakresów z opakowań detergentów mieści się jeszcze, choć tuż na granicy, w zakresie miękkim, bo próg leży na 1,5 mmol/l.

Przykład 3: Instrukcja włoskiego ekspresu mówi o 25 °f
Stopnie francuskie, nie niemieckie. To 250 mg CaCO₃/l, czyli 14,0 °dH. Wpisanie tej liczby wprost do menu ekspresu, które oczekuje stopni niemieckich, zawyżyłoby twardość prawie dwukrotnie.

Przykład 4: Amerykański zmiękczacz podaje 15 gpg
To 257 mg CaCO₃/l i 14,4 °dH. Gdyby ktoś potraktował gpg jak stopnie niemieckie, pomyliłby się tylko o 4 procent, bo obie jednostki są przypadkiem podobne. Przy stopniach francuskich pomyłka byłaby już blisko dwukrotna.

Przykład 5: Woda po odwróconej osmozie, 0,3 mmol/l
To 30,0 mg CaCO₃/l i 1,68 °dH. Wartość leży poniżej zalecanego w rozporządzeniu progu 60 mg CaCO₃ na litr, bo zalecenie dolne wynika ze zdrowotnej roli wapnia i magnezu w diecie, a nie z ochrony instalacji.

Przykład 6: Zużycie 10 m³ miesięcznie przy 15 °dH
Przez instalację przechodzi 0,3 kg związków wapnia i magnezu na metr sześcienny, czyli 32,1 kg rocznie w przeliczeniu na węglan wapnia. Osadza się z tego wyłącznie część wytrącona przy podgrzewaniu, reszta odpływa z wodą.

Ciekawe zależności

Zależność: Stopień amerykański prawie równa się niemieckiemu, ale tylko prawie. Ziarno na galon amerykański to 17,118 mg CaCO₃/l, stopień niemiecki 17,848. Różnica wynosi 4,1 procent, więc pomyłka jest niewidoczna gołym okiem i przechodzi przez większość ustawień urządzeń. Przy dobieraniu wydajności złoża jonowymiennego ta sama pomyłka daje już mierzalny błąd w liczbie regeneracji w roku.

Zależność: Zalecany dolny próg nie chroni rur, tylko człowieka. Rozporządzenie podaje zakres 60-500 mg CaCO₃/l, przy czym dolna granica istnieje dlatego, że wapń i magnez z wody przyswajają się lepiej niż z pokarmu. Woda całkowicie zmiękczona spełnia każde kryterium techniczne i jednocześnie wypada poniżej zalecenia zdrowotnego. To dlatego w instalacjach domowych zwykle zostawia się część wody nieuzdatnionej.

Zależność: Twardość ogólna to nie to samo co węglanowa. Kalkulator przelicza twardość ogólną, oznaczaną GH, czyli sumę wapnia i magnezu. Osobnym parametrem jest twardość węglanowa KH, odpowiadająca za tę część, która wytrąca się przy podgrzewaniu i osadza jako kamień. Dwie wody o identycznym GH mogą odkładać kamień w zupełnie różnym tempie, jeśli mają różne KH.

Zależność: Ta sama liczba, dwie nazwy i dwie różne decyzje zakupowe. Woda o twardości 15 °dH w jednej polskiej tabeli jest średnio twarda, a w drugiej dość twarda. Pierwsza nazwa sugeruje, że nic nie trzeba robić, druga że warto rozważyć uzdatnianie. Liczba jest identyczna, różni się wyłącznie podpis pod nią, dlatego kalkulator pokazuje obie klasyfikacje naraz zamiast wybierać jedną za użytkownika.

Jak interpretować własny wynik

Zakres twardości	Wobec rozporządzenia	Co to znaczy w praktyce
poniżej 3,4 °dH poniżej 60 mg CaCO₃/l	poniżej zalecenia	Woda bardzo miękka albo uzdatniona. Bez znaczenia dla instalacji, ale poniżej dolnej granicy zalecanej ze względów zdrowotnych.
3,4 do 8,4 °dH 60 do 150 mg CaCO₃/l	w zaleceniu	Woda miękka w każdej z trzech skal. Detergenty dozuje się według najniższego zakresu, zmiękczanie nie ma uzasadnienia.
8,4 do 14 °dH 150 do 250 mg CaCO₃/l	w zaleceniu	Zakres średni według opakowań detergentów. W polskich tabelach woda miękka albo średnio twarda, zależnie od tabeli.
14 do 20 °dH 250 do 357 mg CaCO₃/l	w zaleceniu	Zakres twardy według opakowań detergentów, choć wciąż mieści się w zalecanym przedziale rozporządzenia. Tu zaczyna się przedział, w którym rozważa się uzdatnianie.
20 do 28 °dH 357 do 500 mg CaCO₃/l	górna część zalecenia	Woda twarda w każdej ze skal, ale liczbowo nadal w granicach rozporządzenia.
powyżej 28 °dH powyżej 500 mg CaCO₃/l	powyżej zalecenia	Przekroczony górny próg zalecany w rozporządzeniu. Warto zweryfikować odczyt w sprawozdaniu wodociągu, a przy własnym ujęciu zlecić badanie laboratoryjne.

Kalkulator przelicza jednostki i przypisuje klasy według opublikowanych tabel. Nie zastępuje badania wody i nie ocenia jej przydatności do spożycia, bo o tym decyduje kilkadziesiąt innych parametrów, których twardość nie obejmuje. Przy wodzie z własnego ujęcia jedyną wiarygodną podstawą jest sprawozdanie z akredytowanego laboratorium.

Najczęściej zadawane pytania

Ile stopni niemieckich ma przeciętna woda w Polsce?

Nie ma jednej odpowiedzi, bo twardość zależy od ujęcia i potrafi różnić się kilkukrotnie między sąsiednimi gminami. Wodę z ujęć powierzchniowych spotyka się częściej w dolnej części skali, wodę z głębokich studni wierconych w górnej. Jedyna wiarygodna wartość dla Twojego adresu jest w sprawozdaniu z badania wody publikowanym przez lokalny wodociąg.

Czym różni się °dH od °n?

Niczym. To dwa zapisy tej samej jednostki, stopnia niemieckiego. Skrót °n pochodzi od słowa „niemiecki" i pojawia się w polskich sprawozdaniach, °dH od „deutsche Härte" i pojawia się na urządzeniach. Obie oznaczają 17,848 mg CaCO₃ na litr.

Dlaczego ta sama woda ma dwie różne nazwy w dwóch tabelach?

Bo w Polsce nie obowiązuje urzędowa klasyfikacja nazw twardości. Rozporządzenie Ministra Zdrowia podaje wyłącznie zalecany zakres liczbowy 60-500 mg CaCO₃ na litr. Nazwy w rodzaju „średnio twarda" pochodzą z tabel przyjmowanych oddzielnie przez wodociągi i producentów sprzętu, a te tabele mają różne progi. Dlatego kalkulator pokazuje trzy klasyfikacje naraz.

Czy twarda woda jest szkodliwa dla zdrowia?

Rozporządzenie ustala górny próg zalecany na 500 mg CaCO₃ na litr, ale jest to wartość zalecana, nie dopuszczalna. Sam wapń i magnez w wodzie są składnikami diety i to dlatego rozporządzenie wyznacza również próg dolny na 60 mg CaCO₃ na litr. Problemy z twardą wodą są przede wszystkim technicznymi problemami instalacji i sprzętu, a nie zdrowotnymi.

Jaką jednostkę wpisać do zmywarki albo ekspresu?

Prawie zawsze stopnie niemieckie, bo w tej skali skalowane są ustawienia zmiękczacza w zmywarkach i harmonogramy odkamieniania w ekspresach. Wyjątkiem bywa sprzęt z południa Europy, gdzie w instrukcji stoją stopnie francuskie, prawie dwukrotnie większe liczbowo. Sprawdź w instrukcji, czy przy skali stoi °dH, czy °f.

Ile kamienia odłoży się z mojej wody?

Tego nie da się policzyć z samej twardości ogólnej. Kalkulator podaje, ile związków wapnia i magnezu przepływa przez instalację, ale osadza się wyłącznie ta część, która wytrąci się przy podgrzewaniu, czyli zależna od twardości węglanowej, temperatury i czasu kontaktu z powierzchnią. Ta sama twardość ogólna przy różnym składzie wody daje różne tempo odkładania kamienia.

Czy pasek testowy z marketu jest wiarygodny?

Do orientacyjnego określenia klasy zwykle wystarcza, do doboru wydajności złoża jonowymiennego już nie. Paski mają skok co jeden lub dwa stopnie niemieckie i odczytuje się je wzrokowo, porównując barwę. Jeżeli liczba ma posłużyć do obliczeń, lepszą podstawą jest sprawozdanie wodociągu, które podaje wynik oznaczenia laboratoryjnego.

Co znaczy mval/l w starym sprawozdaniu?

Milirównoważnik na litr, czyli połowa milimola, bo jony wapnia i magnezu mają ładunek dwa. 1 mval/l to 50,043 mg CaCO₃ na litr i 2,804 °dH. Jednostka wyszła z użycia w nowych sprawozdaniach, ale wciąż stoi w archiwalnych tablicach i w części podręczników.

Powiązane narzędzia

Kalkulator Kosztu Zmiękczacza Wody

Bierze twardość policzoną tutaj i przelicza ją na liczbę regeneracji w roku, zużycie soli i koszt roczny uzdatniania - Zobacz kalkulator

Kalkulator pH Wody

Ocenia, czy woda z kranu, studni lub deszczówki pasuje do roślin, i podaje dawki kwasu cytrynowego lub sody na konewkę - Zobacz kalkulator

Kalkulator Zużycia Wody

Liczy miesięczne i roczne zużycie w metrach sześciennych, czyli dokładnie tę liczbę, którą wpisujesz w polu opcjonalnym tego kalkulatora - Zobacz kalkulator

Kalkulator Deszczówki

Pokazuje, ile wody zbierzesz z dachu, a deszczówka jest z natury bardzo miękka, więc bywa naturalną alternatywą dla uzdatniania - Zobacz kalkulator

Kalkulator Kosztu Prania

Rozbija koszt jednego prania na prąd, wodę i detergent, a dozowanie detergentu ustala się właśnie według zakresu twardości - Zobacz kalkulator

Kalkulator pH Gleby

Przydaje się, gdy podlewasz twardą wodą, bo wapń i magnez z konewki stopniowo podnoszą odczyn gleby - Zobacz kalkulator

Kalkulator Wody w Akwarium

Liczy objętość, podmiany i parametry wody w akwarium, gdzie twardość ogólna GH podawana jest w tych samych stopniach niemieckich - Zobacz kalkulator

Twardość 22 °dH, czyli ile w pozostałych jednostkach?

Parametry