Kula śnieżna czy lawina? Spłata długów i majątek netto

Który dług spłacać jako pierwszy: najmniejszy czy najdroższy? Przy trzech długach na łącznie 35 000 zł i 600 zł nadpłaty miesięcznie różnica między tymi metodami wynosi 105 zł na całą spłatę. Obie kończą w tym samym miesiącu, po 2 latach i 2 miesiącach. Dużo większa kwota, 5 760 zł, zależy od czegoś innego: czy w ogóle dokładasz coś ponad raty minimalne.

To porównanie kuli śnieżnej i lawiny policzone na jednym budżecie domowym. Punktem startu jest majątek netto gospodarstwa. Potem jest spłata długów, a na końcu pytanie, które zwykle pada za późno: ile ochrony potrzebuje rodzina, dopóki te długi są otwarte. Wszystkie liczby pochodzą z trzech kalkulatorów kategorii Finanse.

Zanim wybierzesz metodę: ile jesteś wart na czysto

Przykładowe gospodarstwo ma mieszkanie warte 520 000 zł, samochód za 38 000 zł, 24 000 zł na kontach, 15 000 zł w inwestycjach i 12 000 zł na IKE, IKZE i PPK. Po drugiej stronie stoją hipoteka z saldem 360 000 zł, pożyczka na 21 000 zł oraz 14 000 zł na karcie i w limicie w koncie.

Majątek netto wychodzi 214 000 zł: aktywa 609 000 zł minus długi 395 000 zł. Długi to 64,9 % wartości aktywów. Bardziej mówią jednak dwie inne liczby. Majątek płynny, czyli konta i inwestycje, to tylko 39 000 zł, a majątek netto poza nieruchomościami 54 000 zł. Mieszkanie stanowi 85,4 % aktywów i nie da się go wydać bez sprzedaży.

Przy wydatkach 6 500 zł miesięcznie gotówka i inwestycje pokrywają 6 miesięcy życia. Ta liczba za chwilę wróci, bo pierwszy odruch przy spłacie długów to wyczyszczenie konta.

Kula śnieżna i lawina w dwóch zdaniach

Obie metody działają tak samo, dopóki żaden dług nie zniknie: na każdy płacisz ratę minimalną, a całą nadwyżkę kierujesz na jeden wybrany. Gdy ten się zamknie, jego rata przechodzi na następny w kolejce. Różnią się tylko kolejką. Kula śnieżna zaczyna od najmniejszego salda, lawina od najwyższego oprocentowania.

W naszym budżecie są trzy długi:

Kula śnieżna zacznie od limitu w koncie, bo ma najmniejsze saldo. Lawina zacznie od karty, bo ma najwyższe oprocentowanie. Pożyczka jest ostatnia w obu kolejkach: jest i największa, i najtańsza.

Kula śnieżna czy lawina? Porównanie na 35 000 zł długów

Na długi idzie co miesiąc 1 570 zł: 970 zł rat minimalnych plus 600 zł dodatku. Tak wygląda wynik obu metod obok siebie, razem z wariantem, w którym płacisz same raty minimalne.

Lawina wygrywa w odsetkach i przegrywa w psychologii. Kula śnieżna zamyka pierwszy dług po 8 miesiącach, lawina po 12. Przez cztery miesiące kula śnieżna ma na liście o jedną pozycję mniej, a za tę przewagę płaci 105 zł w ciągu ponad dwóch lat. To około 4 zł miesięcznie.

Drobna uwaga do ostatniego wiersza tabeli: kalkulator zaokrągla oszczędność lepszej metody do 5 760 zł, bo odejmuje kwoty przed zaokrągleniem do złotówki. Na złotówkach z tabeli wychodzi 11 056 - 5 297 = 5 759 zł. Różnica jednej złotówki to zaokrąglenie, nie błąd.

Kiedy lawina wygrywa wyraźnie

Te 105 zł to mało, bo w naszym zestawie kolejki różnią się tylko pierwszymi dwiema pozycjami, a karta i limit mają podobne oprocentowanie (20,5 % i 18 %). Lawina zaczyna się opłacać wtedy, gdy mały dług jest tani, a duży drogi.

Duży dług na karcie, mały i tani obok. Weźmy kartę 20 000 zł na 24 % (rata 600 zł), mały kredyt ratalny 3 000 zł na 8 % (rata 150 zł) i pożyczkę 12 000 zł na 12 % (rata 300 zł), przy tych samych 600 zł nadpłaty. Kula śnieżna zamyka ratalny już po 5 miesiącach, ale drogą kartę zostawia na koniec i płaci 9 006 zł odsetek. Lawina atakuje kartę od razu i płaci 7 124 zł. Różnica to 1 882 zł, a do tego lawina kończy o miesiąc wcześniej: po 26 zamiast 27 miesiącach.

Mała nadpłata. Przy 200 zł dodatku zamiast 600 zł przewaga lawiny w naszym zestawie rośnie ze 105 do 150 zł. Dłuższa spłata oznacza więcej miesięcy, przez które drogi dług pracuje przeciwko Tobie.

Duża różnica oprocentowania przy podobnych saldach. To ten sam mechanizm co w pierwszym przykładzie. Im bardziej oprocentowanie dzieli długi, a salda nie, tym więcej kosztuje zaczynanie od najmniejszego.

Kiedy kula śnieżna nic nie traci

Są sytuacje, w których wybór metody nie kosztuje ani złotówki.

Najmniejszy dług jest zarazem najdroższy. Karta 3 000 zł na 24 %, kredyt 12 000 zł na 15 % i pożyczka 20 000 zł na 9 %: obie kolejki są identyczne. Kalkulator pokazuje ten sam plan dla obu metod: 25 miesięcy i 4 164 zł odsetek.

Równe oprocentowanie. Dwa długi po 12 %, na 4 000 zł i 30 000 zł. Skoro stawki są takie same, lawina nie ma czego wybierać. Wychodzi 27 miesięcy i 4 939 zł odsetek w obu metodach.

Brak nadpłaty. To przypadek, który najczęściej się pomija. Bez dodatkowych pieniędzy obie metody w naszym zestawie kosztują dokładnie 10 991 zł odsetek i trwają 4 lata. Pierwszy dług znika w obu po 43 miesiącach. Przerzucanie rat zwolnionych po zamkniętych długach oszczędza wobec samych rat minimalnych zaledwie 65 zł. Kolejka nie ma znaczenia, gdy nie ma czego do niej dokładać.

Ile daje sama nadpłata

Skoro metoda kosztuje od 0 do kilkuset złotych, a nadpłata tysiące, warto zobaczyć tę drugą oś osobno. Te same trzy długi, metoda lawiny, różne kwoty ponad raty minimalne:

Przejście z 0 do 600 zł nadpłaty ścina odsetki z 10 991 do 5 297 zł, czyli o 5 694 zł, i skraca spłatę o 22 miesiące. Wybór między kulą a lawiną przy tej samej nadpłacie to 105 zł. Proporcja jest mniej więcej pięćdziesiąt do jednego.

Ciekawe jest też to, że przewaga lawiny najpierw rośnie, a potem maleje. Bez nadpłaty wynosi zero, przy 200 zł 150 zł, przy 600 zł 105 zł, a przy 1 200 zł już tylko 65 zł. Przy dużej nadpłacie oba drogie długi znikają tak szybko, że kolejność między nimi przestaje mieć czas zadziałać.

Czy spłacać długi z oszczędności?

Kusi, żeby od razu wyzerować kartę i limit z gotówki na koncie. Kalkulator majątku netto pokazuje, co się wtedy dzieje. Po spłacie 14 000 zł z kart i limitu gotówką na koncie zostaje 10 000 zł, a majątek netto wynosi dalej 214 000 zł. Aktywa spadają do 595 000 zł, długi do 381 000 zł, czyli o tyle samo. Na czysto nic się nie zmienia.

Zmienia się płynność. Majątek płynny spada z 39 000 do 25 000 zł, a zapas na wydatki z 6 do 3,8 miesiąca. Oszczędzasz odsetki na karcie, ale następny niespodziewany wydatek, na przykład naprawa auta, może wrócić na tę samą kartę. Rozsądny kompromis to spłata z gotówki tylko tej części, która przekracza poduszkę, jaką chcesz zachować, a resztę metodą kuli śnieżnej albo lawiny z bieżącego dochodu.

Gdy wszystkie trzy długi znikną spłacane z dochodu, a oszczędności zostaną nietknięte, majątek netto rośnie do 249 000 zł, a udział długów w aktywach spada do 59,1 %. Zostaje sama hipoteka.

Ile ubezpieczenia, dopóki długi są otwarte?

Plan spłaty na 26 miesięcy zakłada, że przez cały ten czas wpływa pensja. Kalkulator sumy ubezpieczenia na życie odpowiada na pytanie, co gdyby nie wpływała. Przyjmijmy dochód netto 7 800 zł, z którego rodzina potrzebuje 70 %, przez 15 lat, przy realnej stopie 2 %. Do tego hipoteka, 35 000 zł innych długów, 20 000 zł kosztów jednorazowych i 60 000 zł na edukację dzieci. Po drugiej stronie 51 000 zł oszczędności i 100 000 zł z obecnej polisy.

Wychodzi suma ubezpieczenia 1 180 000 zł, czyli 12,6-krotność rocznego dochodu netto. Dokładna luka to 1 172 473 zł. Największa pozycja to nie hipoteka, tylko dochód dla rodziny: 5 460 zł miesięcznie przez 15 lat, co przy realnej stopie 2 % daje wartość obecną 848 473 zł, czyli 64,1 % wszystkich potrzeb. Hipoteka to 27,2 %, a inne długi, o które toczy się cała dyskusja o kuli i lawinie, tylko 2,6 %.

Jak zmienia się wynik, gdy ruszyć jeden parametr, pokazuje tabela.

Spłata wszystkich trzech mniejszych długów obniża potrzebną sumę o 40 000 zł, z 1 180 000 do 1 140 000 zł. Skrócenie okresu wsparcia z 15 do 10 lat obniża ją o 260 000 zł. Czyli znowu to samo: w temacie ochrony rodziny decyduje dochód i horyzont, a nie drobne długi.

Czy da się to oszacować na oko? Okrągła dziesięciokrotność rocznego dochodu to w tym budżecie 936 000 zł, czyli o 244 000 zł mniej niż wynik kalkulatora. Taka reguła kciuka pasowałaby tu do wariantu z 10 latami wsparcia, nie z 15. Kalkulator nie liczy składki, bo tej nie da się podać bez taryfy konkretnego ubezpieczyciela. Mówi tylko, jaką sumę warto mieć w polisie.

Werdykt: kula śnieżna czy lawina?

Nie ma jednej odpowiedzi, ale jest prosta kolejność pytań. Najpierw nadpłata, bo ona decyduje o tysiącach. Potem metoda, bo ona decyduje o dziesiątkach albo setkach złotych. Na końcu ochrona, bo dopóki długi i hipoteka są otwarte, cały plan stoi na pensji, której może zabraknąć.

Dla większości budżetów z kilkoma długami konsumenckimi wybór między metodami jest wyborem motywacji, nie matematyki. Jeśli wcześnie zamknięty dług pomaga Ci wytrwać przy nadpłacie, kula śnieżna jest warta swoich kilkudziesięciu złotych. Jeśli liczy się każdy grosz, a oprocentowania mocno się różnią, wpisz własne długi w kalkulator i zobacz, ile naprawdę daje lawina.

Narzędzia omawiane w tym artykule

Kalkulator Majątku Netto odejmuje długi od aktywów i pokazuje majątek płynny, majątek poza nieruchomościami i to, na ile miesięcy wydatków starczy gotówka.

Kalkulator Spłaty Długów symuluje miesiąc po miesiącu spłatę 2-5 długów metodą kuli śnieżnej i lawiny, z kolejnością i datą zamknięcia każdego długu.

Kalkulator Sumy Ubezpieczenia na Życie liczy, jaką sumę ochrony potrzebuje rodzina: długi, dochód na wybraną liczbę lat i cele, minus oszczędności i obecne polisy.

Więcej narzędzi z kategorii Finanse

Jeśli rozważasz połączenie długów w jeden, Kalkulator Konsolidacji Długów porówna nową ratę z obecnymi. Pojedynczą kartę rozpisze Kalkulator Spłaty Karty Kredytowej, a efekt nadpłaty kredytu hipotecznego Kalkulator Wcześniejszej Spłaty Kredytu. Zanim weźmiesz nowe zobowiązanie, sprawdź Kalkulator RRSO, Kalkulator Całkowitego Kosztu Kredytu i Kalkulator Porównania Pożyczek, a przy krótkich pożyczkach Kalkulator Chwilówki. Ratę nowego kredytu policzy Kalkulator Raty Kredytu i Kalkulator Kredytu Gotówkowego, a to, ile banki mogą pożyczyć, Kalkulator Zdolności Kredytowej.

Po stronie oszczędzania: Kalkulator Poduszki Finansowej podpowie, ile gotówki zostawić przed spłatą z oszczędności, Kalkulator Budżetu Domowego i Kalkulator 50/30/20 pomogą znaleźć pieniądze na nadpłatę, a Kalkulator Celu Oszczędnościowego i Kalkulator Prognozy Oszczędności pokażą, co dalej z kwotą, która zwolni się po ostatniej racie. Dłuższy horyzont obejmują Kalkulator Luki Emerytalnej, Kalkulator Wolności Finansowej i Kalkulator FIRE.