Twardość wody i sól w zmiękczaczu - Twoje realne zużycie

Sprawozdanie z badania wody na stronie wodociągu: 2,85 mmol/l. Instrukcja zmywarki prosi o stopnie niemieckie. Na opakowaniu proszku do prania jest trzecia skala, słowna, bez żadnej liczby. Na paragonie za wodę nie ma nic.

Cztery dokumenty, cztery różne zapisy tej samej rzeczy. I dopiero czwarty ma znaczenie, bo od twardości wody zależy nie tylko ustawienie zmywarki, ale też ile worków soli kupi się w ciągu roku.

Poniżej rachunek zrobiony po kolei. Najpierw przeliczenie odczytu, potem to, co ta liczba robi z kosztami. Wszystkie wartości pochodzą z uruchomienia obu kalkulatorów, żadnej nie wpisano z pamięci.

Jedna woda, siedem liczb

Punkt wyjścia: woda o twardości 16 °dH i zużycie 10 m³ miesięcznie, czyli typowe gospodarstwo trzy- lub czteroosobowe.

Wynik: 286 mg CaCO₃ na litr. Ta sama woda w siedmiu jednostkach, które realnie krążą po polskich dokumentach i instrukcjach:

Przeliczniki nie są umowne. Stopień niemiecki to historycznie 10 mg tlenku wapnia na litr, a masa molowa węglanu wapnia wynosi 100,086 g/mol wobec 56,077 g/mol dla tlenku wapnia, więc jeden °dH odpowiada dokładnie 17,848 mg CaCO₃ na litr. Stopień francuski to z definicji 10 mg CaCO₃ na litr. Stopień angielski to jedno ziarno na galon imperialny, czyli 14,254 mg na litr.

Kontrola, którą warto zrobić raz: wpisanie do kalkulatora twardości wody kolejno 286 ppm, 5,71 mval/l, 28,6 °f i 16,7 gpg daje za każdym razem 16,0 °dH i 286 mg CaCO₃ na litr. Cztery różne wejścia, jeden wynik. Jeśli po przeliczeniu w drugą stronę wychodzi coś innego, to znaczy, że gdzieś po drodze pomylono jednostkę, a nie że kalkulator ma inną definicję.

Trzy skale i trzy różne nazwy dla tej samej wody

Tu zaczyna się rzecz, przez którą powstaje najwięcej nieporozumień. Liczba jest jedna, ale nazwa zależy od tego, kto ją podpisuje.

W Polsce nie obowiązuje jedna urzędowa klasyfikacja twardości. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 7 grudnia 2017 roku podaje wyłącznie zalecany zakres 60-500 mg CaCO₃ na litr i nie mówi ani słowa o tym, którą wodę wolno nazwać twardą. W obiegu są więc równolegle trzy siatki nazw: starsza skala milirównoważnikowa z progami 2, 4, 7 i 11 mval/l, druga skala oparta na okrągłych stopniach niemieckich z progami 5, 10, 15, 20 i 30 °dH, oraz zakresy z niemieckiej ustawy o środkach piorących, które trafiają na opakowania detergentów w całej Unii.

Efekt widać najlepiej w tabeli:

Woda o twardości 10 °dH jest jednocześnie miękka, średnio twarda i średnia. Trzy dokumenty, trzy różne słowa, zero sprzeczności w liczbach. Przy 16 °dH jest podobnie: średnio twarda u jednego wodociągu, dość twarda u drugiego, twarda na opakowaniu proszku.

Ciekawe jest to, gdzie skale się schodzą, a gdzie rozjeżdżają. W przedziale 20-25 °dH obie polskie skale mówią po prostu twarda i nie ma o co się spierać. Rozjazd jest na dole i na samej górze zakresu. No i jeszcze jedno: ostatni wiersz tabeli, 500 mg CaCO₃ na litr, to dokładnie górna granica z rozporządzenia. Woda 30 °dH ma 535 mg i jako jedyna z tej listy wychodzi powyżej zalecanego zakresu.

Dla porządku dwa punkty odniesienia z drugiej strony skali: 150 mg CaCO₃ na litr to niecałe 8,5 °dH, a 300 mg CaCO₃ na litr to około 16,8 °dH.

Ile wapnia realnie przepływa przez rury

Przy 16 °dH i 10 m³ miesięcznie przez instalację przechodzi 0,3 kg związków wapnia i magnezu na każdy metr sześcienny, czyli 34,3 kg rocznie w przeliczeniu na węglan wapnia. Dla wody 5 °dH to 10,7 kg, dla 20 °dH już 42,8 kg, a dla 30 °dH aż 64,3 kg.

Tylko nie jest to masa kamienia, który się odłoży. Osadza się wyłącznie ta część, która wytrąci się przy podgrzewaniu. Reszta spokojnie odpływa z wodą. Liczba mówi więc, ile materiału ma szansę się osadzić, a nie ile się osadzi.

Druga połowa rachunku: worki soli

I tu wchodzi drugie narzędzie. Ta sama woda 16 °dH, zmiękczacz szafkowy ze złożem 25 litrów, nastawa standardowa 180 g soli na litr złoża, twardość docelowa 5 °dH, zużycie 10 m³ miesięcznie, sól po 3 zł za kilogram i woda ze ściekami po 15 zł za metr sześcienny.

Wynik: 194,80 zł rocznie. W środku: 58 kg soli, czyli 2,3 worka po 25 kg, trzynaście regeneracji w roku, jedna co 28,1 dnia, i 1,62 zł dopłaty do każdego metra sześciennego wody z kranu.

Rozbicie wygląda tak: sól to 175,32 zł, woda zużyta na płukanie złoża to 19,48 zł. Razem 194,80 zł. Do tego dochodzi rzecz, o której łatwo zapomnieć: obejście przepuszcza 31 procent wody z pominięciem złoża, bo celem nie jest woda o zerowej twardości, tylko o twardości 5 °dH. Dlatego jedna regeneracja starcza na 9,24 m³ z kranu, choć przez samo złoże przechodzi w tym czasie tylko 6,35 m³.

Twardość wody przekłada się na ten rachunek wprost:

Między wodą 8 a 30 °dH robi się 389 zł różnicy rocznie na samym uzdatnianiu. To dużo, ale nie to jest w tej tabeli najciekawsze.

Sterownik nie pyta kalkulatora

Przy wodzie 8 °dH wyliczony odstęp między regeneracjami wynosi 103 dni. Prawie kwartał. Tyle że praktycznie żaden sterownik na to nie pozwoli.

Standardem w tych urządzeniach jest wymuszona regeneracja co najwyżej co siedem dni, niezależnie od tego, ile wody faktycznie przepłynęło. Powód jest higieniczny, nie ekonomiczny: złoże, które stoi tygodniami w wilgoci i bez przepłukania, zarasta bakteriami. Producent woli spalić sól, niż wymieniać żywicę.

Rachunek robi się wtedy inny. Przy złożu 25 litrów i nastawie standardowej jedna regeneracja zużywa 4,5 kg soli, a regeneracja co siedem dni daje ich w roku ponad pięćdziesiąt, czyli około 235 kg. I ta liczba nie zależy już w ogóle od twardości wody, bo o wszystkim decyduje kalendarz.

Im miększa woda, tym gorszy ten interes. Przy 8 °dH płaci się za sól prawie piętnaście razy więcej, niż wynikałoby z ilości wapnia do wymiany. I to jest najmocniejszy argument, żeby przed zakupem zmiękczacza w ogóle sprawdzić twardość wody, a nie kupować go odruchowo.

Większy zmiękczacz nie zużywa więcej soli. Do czasu

Wielkość złoża to drugi punkt, w którym intuicja zawodzi. Ta sama woda 16 °dH, to samo zużycie 10 m³ miesięcznie, trzy różne urządzenia:

Kolumna czwarta jest przez cały czas taka sama. Trzy razy 58 kg. Bo ilość soli potrzebna na wymianę danej porcji wapnia nie zależy od tego, w jak dużym naczyniu się to robi. Większe złoże zmienia tylko rytm: rzadziej, ale za każdym razem więcej.

Kolumna piąta wygląda już zupełnie inaczej i to ona pokazuje, dlaczego przewymiarowany zmiękczacz jest kosztowny. Gdy sterownik regeneruje według kalendarza, złoże 37 litrów zużyje w roku trzy razy więcej soli niż złoże 12 litrów przy dokładnie tym samym zapotrzebowaniu.

Nastawa: rzadziej nie znaczy taniej

Ostatni parametr do ustawienia to dawka soli na litr złoża. Trzy typowe nastawy, ta sama woda 16 °dH:

Nastawa wydajnościowa regeneruje najrzadziej, raz na 32 dni zamiast raz na 23. Wygląda oszczędnie. A zużywa rocznie o 24 kg soli więcej i kosztuje o 66 zł drożej.

Wyjaśnienie siedzi w ostatniej kolumnie. Teoretyczne minimum na wymianę tej ilości wapnia i magnezu to 28 kg soli rocznie. Nastawa ekonomiczna wykorzystuje je w 58 procentach, standardowa w 47, a wydajnościowa tylko w 39. Reszta wypływa z solanką prosto do kanalizacji. Im mocniej dosypiesz na jedną regenerację, tym mniejsza część tej soli faktycznie wymieni jony, bo złoże nasyca się coraz wolniej. To normalna właściwość wymiany jonowej, nie wada urządzenia.

Twardość docelowa, czyli parametr, którego prawie nikt nie rusza

Zmiękczacz nie musi produkować wody o zerowej twardości. Prawie każdy ma zawór obejściowy, który miesza wodę uzdatnioną z surową w zadanej proporcji.

Przejście z zera na 8 °dH obcina rachunek o połowę. Woda całkowicie pozbawiona wapnia i magnezu nie jest zresztą celem samym w sobie: jest agresywna dla instalacji i pozbawia dietę składników, które w wodzie są za darmo. Rozporządzenie nie bez powodu podaje dolną granicę 60 mg CaCO₃ na litr, czyli około 3,4 °dH.

Cztery błędy, które kosztują najwięcej

Wpisanie liczby bez sprawdzenia jednostki. Odczyt 5,71 to twarda woda, jeśli chodzi o mval/l, i woda praktycznie destylowana, jeśli ktoś potraktuje to jak stopnie niemieckie. Sprawozdania wodociągów bywają w mval, mmol albo mg CaCO₃, a rzadziej niż się wydaje w °dH.

Wnioskowanie z nazwy zamiast z liczby. Skoro ta sama woda bywa równocześnie miękka i średnio twarda, to zdanie „u nas jest miękka woda" nie niesie żadnej informacji. Do panelu zmywarki i tak trzeba wpisać liczbę, a nie słowo.

Kupowanie zmiękczacza bez sprawdzenia twardości. Przy wodzie 8 °dH urządzenie zużyje 235 kg soli rocznie na zregenerowanie złoża, w którym osadziło się wapnia za 16 kg soli. Poniżej mniej więcej 10 °dH warto policzyć, czy filtr na sam ciepły obieg albo wkład do ekspresu nie wystarczy.

Dobieranie zmiękczacza z zapasem. Sprzedawcy chętnie proponują większe złoże „na wyrost". Przy regeneracji sterowanej przepływem to obojętne, bo roczne zużycie soli jest identyczne. Przy regeneracji kalendarzowej, czyli w praktyce, urządzenie 37-litrowe kosztuje w soli trzy razy tyle co 12-litrowe.

Pięć zasad na koniec

1. Zanim cokolwiek policzysz, znajdź w sprawozdaniu wodociągu jednostkę, a nie tylko liczbę. Bez niej odczyt nic nie znaczy.

2. Do panelu zmywarki i pralki wpisuje się stopnie niemieckie. Do rubryki dozowania na opakowaniu proszku patrzy się na zakresy ustawowe. To dwie różne skale i obie są poprawne.

3. Nazwa klasy twardości nie jest w Polsce uregulowana. Jedyna liczba z mocą urzędową to zalecany zakres 60-500 mg CaCO₃ na litr.

4. Przy zmiękczaczu policz zużycie soli w dwóch wariantach: według przepływu i według wymuszonej regeneracji co siedem dni. Prawda leży zwykle bliżej tego drugiego.

5. Ustaw twardość docelową w okolicach 5 °dH, a nie na zero. Rachunek spada o 31 procent, a woda nadal nie zostawia kamienia.

Narzędzia omawiane w tym artykule

Kalkulator Twardości Wody - przelicza odczyt między siedmioma jednostkami i pokazuje, jak ta sama woda nazywa się w trzech używanych w Polsce skalach.

Kalkulator Kosztu Zmiękczacza Wody - liczy roczne zużycie soli, liczbę regeneracji, odstęp między nimi i dopłatę do metra sześciennego wody.

Więcej narzędzi z kategorii Dom i Ogród

Kalkulator Zużycia Wody · Kalkulator pH Wody · Kalkulator Deszczówki · Kalkulator Kosztu Prania · Kalkulator Prania Eco vs Normalny · Kalkulator Rachunku za Prąd · Kalkulator Rachunku za Gaz · Kalkulator Zużycia Prądu Urządzeń · Kalkulator Ogrzewania Gaz vs Prąd · Kalkulator COP Pompy Ciepła · Kalkulator Oszczędności Pompy Ciepła · Kalkulator Doboru Klimatyzacji · Kalkulator Kosztu Klimatyzacji · Kalkulator Efektywności Rekuperacji · Kalkulator Produkcji Energii Fotowoltaiki · Kalkulator Czasu Zwrotu Fotowoltaiki · Kalkulator Nadwyżki Energii Fotowoltaiki · Kalkulator LED vs Żarówka · Kalkulator Czasu Zwrotu LED · Kalkulator Robot vs Odkurzacz