Grzałka do terrarium 80x40x40

Terrarium nie ma jednej temperatury, tylko trzy

Gad sam reguluje ciepłotę ciała przemieszczaniem się między strefami, więc terrarium musi dawać mu wybór: nagrzany punkt, chłodny kąt i nocny spadek. Kalkulator dobiera te trzy temperatury do gatunku, a potem liczy dwie rzeczy, o które pytają wszyscy: ile watów musi mieć grzałka i ile to kosztuje przez rok. Terrarium 90 x 45 x 45 cm dla gekona lamparciego w pokoju o temperaturze 21 stopni potrzebuje maty 28 W, która pod termostatem pracuje przez 72 % dnia i zużywa 88,7 kWh rocznie, czyli około 89 zł przy stawce 1,00 zł za kWh.

Zanim policzysz: dwa sposoby ustawiania grzania

Bez policzenia

Moc grzałki dobrana na oko, zwykle "im więcej, tym lepiej"
Jedna temperatura w całym terrarium, bez strefy chłodnej
Mata w zimnym pokoju traktowana jako pełne ogrzewanie
Rachunek za prąd znany dopiero po fakcie

Po policzeniu

Moc dobrana z zapasem 30 % nad realną potrzebą
Trzy zakresy: strefa ciepła, chłodna i noc, osobno dla gatunku
Ostrzeżenie, gdy sama mata nie dowiezie strefy chłodnej
Koszt roczny znany przed zakupem sprzętu

Jak dobrać gradient i moc grzałki - krok po kroku

Gatunek - wybór ustawia wszystkie trzy temperatury naraz. Gekon lamparci grzeje się brzuchem od podłoża, orzęsiony przegrzewa się powyżej 28 stopni, gady pustynne potrzebują punktu wygrzewania do 42 stopni.
Wymiary terrarium - długość, głębokość i wysokość wnętrza w centymetrach. Z dna liczona jest wielkość ciepłej wysepki, z sumy sześciu ścian straty ciepła.
Rodzaj obudowy - szkło z siatkową górą traci ciepło ponad trzy razy szybciej niż PVC. Ten jeden wybór zmienia potrzebną moc bardziej niż wymiary.
Temperatura pomieszczenia - zmierzona, nie wpisana z pamięci. Typowe mieszkanie zimą to 20-22 stopnie, nieogrzewana pracownia bywa 15.
Rodzaj grzałki - mata i kabel grzeją podłoże pod jedną trzecią dna, promienniki CHE i DHP grzeją powietrze. To dwa różne modele obliczeń.
Moc posiadanej grzałki - pole opcjonalne. Wpisz, żeby sprawdzić sprzęt, który już masz. Puste pole oznacza dobór z katalogu typowych mocy.
Termostat i cena energii - decydują o tym, ile godzin na dobę grzałka faktycznie pracuje i ile to kosztuje.
Odczytaj wyniki - trzy zakresy temperatur, dobrana moc, procent czasu pracy w dzień i w nocy oraz koszt miesięczny i roczny.

Jak liczona jest moc grzałki

Model rozdziela dwa zupełnie różne przypadki. Mata i kabel robią nagrzaną wysepkę podłoża, więc liczone są straty z tej wysepki do powietrza o temperaturze pokoju. Promiennik grzeje całe powietrze, więc liczone są straty przez wszystkie sześć ścian obudowy.

    Mata i kabel:  P = 12 x A_wysepki x (T_ciepła - T_pokoju)

    Promiennik:      P = U x A_ścian x (T_chłodna - T_pokoju)

    Dobór mocy:      pierwsza katalogowa moc nie mniejsza niż P x 1,3

    Czas pracy:       duty = P / P_zainstalowana, maksymalnie 100 %

Współczynnik 12 W/(m²K) przy macie to suma promieniowania z nagrzanego podłoża, konwekcji nad nim i ucieczki ciepła w dół przez dno. Współczynnik U przy promienniku zależy od obudowy: 6,0 dla szkła z siatkową górą, 3,4 dla szkła zamkniętego, 2,2 dla drewna i 1,8 dla PVC. Zapas 30 % jest po to, żeby termostat miał czym sterować. Grzałka dobrana dokładnie na potrzebę pracowałaby non stop i przy pierwszym chłodniejszym dniu przestałaby wyrabiać.

Obliczenie 1: gekon lamparci, mata, terrarium 90 x 45 x 45 cm, pokój 21 stopni
Dno ma 0,405 m², ciepła wysepka to jedna trzecia, czyli 0,135 m². Środek strefy ciepłej to 33,5 stopnia, różnica względem pokoju wynosi 12,5 K.
P = 12 x 0,135 x 12,5 = 20,25 W. Z zapasem 30 % wychodzi 26,3 W, więc dobrana zostaje mata 28 W, która pracuje przez 72 % dnia.

Obliczenie 2: to samo terrarium, ale pokój ogrzany do 24 stopni
Różnica temperatur spada do 9,5 K. P = 12 x 0,135 x 9,5 = 15,4 W, czyli o 24 % mniej. Ta sama mata 28 W pracuje już tylko przez 55 % dnia, a rachunek roczny spada z 88,70 zł do 67,40 zł.

Obliczenie 3: gad pustynny, promiennik ceramiczny, terrarium 120 x 60 x 60 cm, pokój 21 stopni
Suma sześciu ścian to 3,60 m². W obudowie drewnianej U wynosi 2,2, cel dla strefy chłodnej to 27 stopni, różnica 6 K.
P = 2,2 x 3,60 x 6 = 47,5 W, dobrany promiennik 75 W, koszt 208 zł rocznie. Ta sama skrzynia ze szkła z siatkową górą potrzebuje już 129,6 W i kosztuje 568 zł rocznie.

Ile kosztuje grzanie terrarium przez rok

Tabela pokazuje roczny koszt prądu przy stawce 1,00 zł za kWh dla pięciu typowych układów. Kolumna bez termostatu to praca pełną mocą przez całą dobę, czyli dokładnie to, co robi grzałka wpięta wprost do gniazdka. Kolumna z termostatem to praca tylko przez tyle procent doby, ile wynika ze strat ciepła.

Układ	Bez termostatu	Z termostatem	Oszczędność
Gekon lamparci, mata 28 W, pokój 21 stopni	245 zł	89 zł	157 zł
Gekon lamparci, mata 20 W, terrarium 60 x 40 x 40 cm	175 zł	53 zł	123 zł
Gekon orzęsiony, DHP 25 W, pokój 20 stopni	219 zł	59 zł	160 zł
Gad pustynny, CHE 75 W, obudowa drewniana	657 zł	208 zł	449 zł
Gad tropikalny, CHE 100 W, szkło z siatką	876 zł	426 zł	450 zł
Razem pięć terrariów	2 172 zł	835 zł	1 337 zł

Termostat kosztujący kilkadziesiąt złotych zwraca się w pierwszym sezonie przy każdym z tych układów. Pieniądze to jednak argument drugorzędny. Pierwszy jest taki, że mata bez termostatu potrafi rozgrzać podłoże powyżej 40 stopni, a gady nie mają na brzuchu receptorów bólu, które ostrzegłyby je przed poparzeniem kontaktowym.

Tabela referencyjna gradientów

Zakresy przyjęte w kalkulatorze. Temperatury mierzone są na wysokości grzbietu zwierzęcia, a nie przy szybie ani przy suficie. W przypadku maty istotna jest temperatura powierzchni podłoża, mierzona pirometrem lub sondą wsuniętą pod podłoże.

Gatunek	Strefa ciepła	Strefa chłodna	Noc	UVI
Gekon lamparci	32-35	24-26	20-22	0,5-1,0
Gekon orzęsiony	24-26	20-23	18-22	0,4-0,8
Gad pustynny	38-42	26-28	18-22	3,0-4,0
Gad tropikalny	30-32	24-26	22-24	1,0-2,6

Wartości UVI odnoszą się do punktu wygrzewania i wynikają z podziału gadów na strefy nasłonecznienia według Fergusona: gekony nocne mieszczą się w strefie 1, gady pustynne wygrzewające się w pełnym słońcu w strefie 3-4. Temperatury podane są w stopniach Celsjusza.

Praktyczne przykłady użycia

Przykład 1: Pierwsze terrarium dla gekona lamparciego, 90 x 45 x 45 cm, szkło z siatką, pokój 21 stopni, mata pod dnem.
Wynik: gradient 32-35 / 24-26 / 20-22, mata 28 W, praca 72 % dnia i 0 % nocy, 88,70 zł rocznie. Ostrzeżenie: sama mata nie dowiezie strefy chłodnej do 24 stopni.

Przykład 2: Ten sam gekon, ale terrarium przeniesione do salonu o temperaturze 24 stopni.
Wynik: potrzeba spada z 20,3 W do 15,4 W, mata pracuje przez 55 % dnia, koszt roczny 67,40 zł. Ostrzeżenia o strefie chłodnej już nie ma.

Przykład 3: Gekon orzęsiony w terrarium pionowym 45 x 45 x 60 cm, pokój 20 stopni, promiennik DHP.
Wynik: gradient 24-26 / 20-23 / 18-22, potrzeba 13,4 W, dobrany promiennik 25 W, praca 53 % dnia, 58,50 zł rocznie.

Przykład 4: Ten sam orzęsiony, ale w pokoju o temperaturze 23 stopni.
Wynik: potrzeba 0 W, koszt 0 zł. Pomieszczenie samo trzyma cały gradient, grzałka jest zbędna przez większość roku.

Przykład 5: Gad pustynny w skrzyni drewnianej 120 x 60 x 60 cm, pokój 21 stopni, promiennik ceramiczny.
Wynik: potrzeba 47,5 W, dobrany CHE 75 W, praca 63 % dnia, 208 zł rocznie. Ta sama skrzynia ze szkła z siatką: 129,6 W i 568 zł.

Przykład 6: Sprawdzenie posiadanej maty 7 W pod terrarium 90 cm w pokoju 21 stopni.
Wynik: czerwone ostrzeżenie o niedowymiarowaniu. Mata pracuje 100 % doby i nie dowozi temperatury, bo potrzeba wynosi 20,3 W.

Często pytacie

Czy mata grzewcza wystarczy gekonowi lamparciemu za całe ogrzewanie?

Tylko wtedy, gdy pokój sam trzyma co najmniej 24 stopnie. Mata robi ciepłą wysepkę na podłożu i praktycznie nie podnosi temperatury powietrza. Jeżeli w pokoju jest 19-21 stopni, strefa chłodna będzie po prostu za zimna i kalkulator wyświetli o tym ostrzeżenie. Rozwiązaniem jest promiennik na osobnym termostacie albo dogrzanie pomieszczenia.

Dlaczego kalkulator dobiera mocniejszą grzałkę, niż wynika z obliczeń?

Bo grzałka dobrana dokładnie na potrzebę musiałaby pracować przez 100 % doby i przy pierwszym chłodniejszym dniu przestałaby wyrabiać. Zapas 30 % sprawia, że sprzęt pracuje przez 55-75 % czasu i termostat ma czym sterować. Zapas większy niż trzykrotny jest już szkodliwy, bo temperatura zaczyna skakać wokół zadanej wartości.

Czy w nocy trzeba wyłączać grzanie?

Nie wyłączać, tylko obniżyć. Nocny spadek temperatury jest naturalny i dla gekona lamparciego wynosi 20-22 stopnie. W wielu mieszkaniach pokój sam schodzi do tego poziomu, więc kalkulator pokazuje nocny czas pracy 0 %. Nie wolno natomiast używać do tego światła: niebieskie i czerwone żarówki nocne zaburzają rytm dobowy, bo gady widzą to światło.

Gdzie mierzyć temperaturę, żeby wynik miał sens?

W trzech miejscach: na powierzchni podłoża w punkcie najcieplejszym, w powietrzu na wysokości grzbietu zwierzęcia w strefie chłodnej i w kryjówce. Termometr przyklejony do szyby pokazuje temperaturę szyby, nie zwierzęcia. Do powierzchni podłoża najlepszy jest pirometr, do powietrza sonda na przewodzie.

Czemu terrarium ze szkła potrzebuje aż trzy razy mocniejszej grzałki niż z PVC?

Bo współczynnik strat U dla szkła z pełną siatką na górze wynosi 6,0 W/(m²K), a dla PVC 1,8. Ciepłe powietrze ucieka przez siatkę kominem, a szyba oddaje ciepło do pokoju. W praktyce dla gada tropikalnego w terrarium 90 x 45 x 45 cm przy pokoju 20 stopni różnica wygląda tak: 60,8 W w szkle z siatką i 18,2 W w PVC. To także różnica 426 zł i 128 zł na rachunku rocznym.

Termostat na maty i termostat na promienniki to ten sam sprzęt?

Nie. Do maty i kabla używa się termostatu impulsowego lub włącz-wyłącz, do promiennika ceramicznego termostatu proporcjonalnego, a do żarówek światła ściemniającego. Podłączenie żarówki pod sterownik impulsowy skraca jej życie do kilku tygodni. Moc podłączonego sprzętu nie może też przekraczać obciążalności termostatu, zwykle 300-600 W.

Czy kalkulator uwzględnia oświetlenie i lampę UVB?

Nie, liczy wyłącznie grzanie. Świetlówka UVB o mocy 10-24 W pracująca 12 godzin dziennie dokłada od 44 do 105 kWh rocznie i część jej mocy zamienia się w ciepło, więc realnie obniża zapotrzebowanie grzałki o kilka watów. Zakres UVI podany w tabeli referencyjnej służy do doboru samej lampy, nie wchodzi do bilansu cieplnego.

Skąd wiadomo, że gradient jest ustawiony dobrze?

Po zachowaniu zwierzęcia. Gad, który przez cały dzień siedzi w jednym punkcie na najcieplejszym miejscu, ma za zimno w reszcie terrarium. Gad, który nie wychodzi z chłodnej kryjówki i przestaje jeść, ma za gorąco. Zdrowy gekon lamparci krąży między strefami, a po jedzeniu wybiera ciepłą, bo tam trawi. Kalkulator ustawia punkt startowy, obserwacja go koryguje.